[:es]
Una tesis doctoral sobre el Camino a San Andrés

El pasado 31 de octubre se presentó en el Salón de Graos de la Facultad de Humanidades de Ferrol una tesis de doctorado titulada El Camino de San Andrés de Teixido: raíces históricas, gestión cultural y turismo, que desde la Asociación de Amigos del Camino a San Andrés de Teixido saludamos con entusiasmo. Su autora, Elvira Lezcano González, trabajó durante casi diez años en la recogida de datos y entrevistas, en el conocido como camino viejo, el que parte del monasterio de San Martiño de Couto.
La profundidad y el acierto de su trabajo mereció, como no podía ser de otra manera, la valoración del tribunal con la calificación de sobresaliente cum laude. En él analiza desde distintos puntos de vista la realidad actual del estado en el que se encuentra la conservación, mantenimiento y señalización de la ruta, además de considerar la implicación de las distintas administraciones, con intervenciones bien intencionadas pero sin mucha coordinación.
La base de partida de la investigación hay que remitirla al año 2005, cuando de manera profesional la autora participó en un estudio promovido por la asociación de concellos Costa Ártabra y llevado a cabo por la consultora Proyfe, denominado Estudio marco de intervención en el Camino de san Andrés de Teixido. Lo que le permitió hacer un seguimiento para realizar una comparativa entre 2005 y 3015 y llegar a la conclusión de que a pesar de los diversos intereses confluyentes y de las medidas adoptadas, estas fueron aisladas sin mantener la coordinación necesaria. Encontró, por ejemplo, diferentes sistemas de señalización en lugares distintos promovidos por actores con la mejor intención pero sin el estudio científico idóneo, intentaron regular por su cuenta una definición de “camino” a su manera. Generando descontrol y falta de rigor. Por todo esto, concluye la Doctora Lezcano que en estos últimos años el Camino de San Andrés fue a peor, sin una gestión que lo mantenga y sin una idea de dinamización definida y adecuada para promover y darlo a conocer en su conjunto. Semeja como si alguien por su parte hiciera del camino de todos un camino propio y limitado a los propios intereses.
Denuncia el paulatino desmantelamiento de la señalización, el mal estado de su conservación, mismo desapareciendo las señales que estaban colocadas, echados a perder tirados por las cunetas o tapados por la vegetación y el prejuicio que representa para los romeros desorientados. Lugares donde se encuentran cuatro o cinco señales y después largos caminos en donde no vuelve a aparecer ninguna y otros desarreglos solucionables. En definitiva, llega a la conclusión de que a pesar de los esfuerzos realizados hasta ahora, en el fondo se encuentra un problema de trabajo en común y falta de interés en la confluencia entre Concellos, Diputación y organismos supramunicipales, que desde luego sería muy deseable solucionarlo lo antes posible.
Sin olvidar tampoco la laborar desarrollada por entidades privadas, como la Sociedad Gallega de Historial Natural o el Club de Montaña Ferrol, que desde sus aportaciones intentar acercar gente a San Andrés y revitalizar un camino de peregrinación a pié, en buena parte olvidado por la irrupción de los desplazamiento en coche casi en exclusiva.
Todas estas cosas fueron comentadas por la Doctora Lezcano en la presentación de su tesis y manifestadas en la prensa, causando reacciones por parte de aquellos que se sintieron heridos en su trabajo de años. Pero si tenemos que analizar los datos con frialdad para intentar solucionar el problema, debemos reconocer que lo que ha dicho es cierto. No se niega en absoluto lo que se lleva hecho, simplemente se pone de manifiesto que para promover y dinamizar los camino se San Andrés hay que trabajar conjuntamente, con unos objetivos comunes y con una planificación que sume y no que reste, que ayude y no que perjudique. Porque no hay soluciones parciales ni particulares.
Desde la Asociación de Amigos del Camino a San Andrés de Teixido sabemos que estas cosas pasan porque fue nuestra razón de ser, la base de la que partimos para constituirnos en un grupo independiente y sin embargo con toda la intención de mantener abierta y permanentemente una magnifica relación con todos los sectores confluyentes. Y ya mantuvimos relaciones con muchos de ellos para presentar nuestro proyecto de ejercer como elemento mediador. La proyección turística y romera que defiende la profesora Lezcano en su trabajo, sumamos nuestra visión de que el Camino puede ejercer de dinamizador de una comarca con nuevos intereses y activos de promoción económica. Porque entendemos que el fenómeno de San Andrés no se circunscribe en exclusiva a un solo motivo. Hay muchos atractivos complementarios por dinamizar y muchas razones diferentes por descubrir a un público potencial que interactúa de diversas maneras.
Esa fue la razón de que, después de madurar la idea, deseemos el paso de lleva adelante un proyecto mucho más completo, decidiendo la constitución de una Fundación, donde los intereses de todos estén representados. Un ente dedicado en exclusiva y durante todo el año a analizar problemas, buscar soluciones y definir actuaciones concretas en colaboración con especialistas de los diversos campos de actuación y el apoyo de las instituciones de topo tipo: administrativas, empresariales, representativas del tejido social, cultura, etc. Porque si los caminos de San Andrés son caminos comunes pasen por donde pasen, entre todos debemos hacer de él un objetivo conjunto. Creemos que si lo hacemos así conseguiremos, entre todos, el beneficio esperado.
Estamos en trámites de constituir esa fundación, de natural demorados por la tramitación administrativa, pero en muy poco tiempo se oirá habla de ella y se vera la proyección que pretende el mejor fin de hacer el Camino de San Andrés de Teixido un camino de esperanza en el desarrollo social, cultural y económico de Galicia.
[:gl]
UNHA TESE DOUTORAL SOBRE O CAMIÑO DE SANTO ANDRÉ
O pasado 31 de outubro presentouse no Salón de Graos da Facultade de Humanidades de Ferrol unha tese de doutoramento titulada El Camino de San Andrés de Teixido: raíces históricas, gestión cultural y turismo, que desde a Asociación de Amigos do Camiño a Santo André de Teixido saudamos con entusiasmo. A súa autora, Elvira Lezcano González, traballou durante case dez anos na recolleita de datos e entrevistas, no coñecido como camiño vello, o que parte do mosteiro de San Martiño do Couto.
A profundidade e acerto do seu traballo mereceu, como non podía ser doutro xeito, a valoración do tribunal coa cualificación de sobresaliente cun laude. Nel analiza desde distintos puntos de vista a realidade actual do estado en que se atopa a conservación, mantemento e sinalización do roteiro, ademais de considerar a implicación das distintas administracións, con intervencións se cadra ben intencionadas pero sen moita coordinación.
A base de partida da súa investigación hai que remitila ao ano 2005, cando de maneira profesional a autora participou nun estudo promovido pola asociación de concellos Costa Ártabra e levado a cabo pola consultora Proyfe, denominado Estudio marco de intervención en el Camino de San Andrés de Teixido. O que lle permitiu facer un seguimento para realizar unha comparanza entre 2005 e 2015 e chegar á conclusión de que a pesar dos diversos intereses confluentes e das medidas adoptadas, estas foron illadas sen manter a coordinación necesaria. Atopou, por exemplo, diferentes sistemas de sinalización en lugares distintos promovidos por actores que coa mellor intención pero sen o estudo científico axeitado, tentaron regular pola súa conta unha definición de “camiño” á súa maneira. Xerando descontrol e falta de rigor. Por todo isto, conclúe a doutora Lezcano que nestes últimos anos o camiño de Santo André foi a peor, sen unha xestión que o manteña e sen unha idea de dinamización definida e axeitada para promovelo e dalo a coñecer no seu conxunto. Semella como se cadaquén pola súa parte fixese do camiño de todos un camiño propio e limitado aos propios intereses.
Denuncia o paulatino desmantelamento da sinalización, o mal estado da súa conservación, mesmo desaparecendo os sinais que se tiñan colocado, botados a perder arrombados polas cunetas ou tapados pola vexetación e o prexuízo que representa para os romeiros desorientados. Lugares onde se atopan catro ou cinco sinais e despois longos treitos onde non volve aparecer ningún e outros desatinos solucionables. En definitiva, chega á conclusión de que a pesar dos esforzos realizados ata o de agora, no fondo agóchase un problema de traballo en común e falta de interese na confluencia entre Concellos, Deputación e entes supramunicipais, que desde logo sería moi desexable solucionar á meirande brevidade.
Sen esquecer tampouco o labor desenvolvido por entidades privadas, como a Sociedade Galega de Historia Natural ou o Club de Montaña Ferrol, que desde as súas aportacións tentan achegar xente a Santo André e revitalizar un camiño de peregrinación a pé, en boa parte esquecido pola irrupción dos desprazamentos en coche case en exclusiva.
Todas estas cousas comentou a doutora Lezcano na presentación da súa tese e manifestou despois na prensa, causando reaccións por parte daqueles que se sentiron feridos no seu traballo de anos. Pero se habemos de analizar os datos con frialdade para tentar solucionar o problema, debemos recoñecer que o que vén dicir é certo. Non se nega en absoluto o que se leva feito, simplemente se pon de manifesto que para promover e dinamizar os camiños de Santo André hai que traballar conxuntamente, cuns obxectivos comúns e cunha planificación que sume e non que reste, que axude e non que prexudique. Porque non hai solucións parciais nin particulares.
Desde a Asociación de Amigos do Camiño a Santo André sabemos que estas cousas pasan porque foi a nosa razón de ser, a base da que partimos para constituírmonos en grupo independente e sen embargo con toda a intención de manter aberta e permanentemente unha magnífica relación con todos os sectores confluentes. E xa mantivemos relación con moitos deles para presentar o noso proxecto de exercer como elemento mediador. Á proxección turística e romeira que defende a profesora Lezcano no seu traballo, sumamos a nosa visión de que o camiño pode exerce de dinamizador dunha comarca con novos intereses e activos de promoción económica. Porque entendemos que o fenómeno de Santo André non se circunscribe en exclusiva a un só motivo. Hai moitos atractivos complementarios por dinamizar e moitas razóns diferentes por descubrir a un público potencial que interactúe de diversas maneiras.
Esa foi a razón de que, despois de madurar a idea, désemos o paso de levar adiante un proxecto moito máis completo, decidindo a constitución dunha Fundación, onde os intereses de todos estean representados. Un ente dedicado en exclusiva e durante todo o ano a analizar problemas, procurar solucións e definir actuacións concretas en colaboración con especialistas dos diversos campos de actuación e o apoio das institucións de todo tipo: administrativas, empresariais, representativas do tecido social, culturais, etc. Porque se os camiño de Santo André son camiños comúns pasen por onde pasen, entre todos debemos facer del un obxectivo conxunto. Cremos que se así o facemos acadaremos, tamén entre todos, o beneficio agardado.
Estamos en trámites de constituír esa Fundación, de natural demorados pola tramitación administrativa, pero en moi pouco tempo oirase falar dela e verase a proxección que pretende ao mellor fin de facer do Camiño de Santo André de Teixido un camiño de esperanza no desenvolvemento social, cultural e económico de Galicia.
[:]